Lisi ʻo e ngaahi foʻi lea ʻi he lekooti motuʻa
Naʻe ʻikai hiki ʻa e lahi ʻo e ngaahi lekooti ʻo e ngaahi kuí ʻi he lea faka-Tonga pe faka-Pilitānia. ʻOku kau ʻi he ngaahi lisi ko ʻení ʻa e kiʻi ngaahi foʻi lea siʻi ʻokú ke fie maʻu ke lau ʻaki ha hiki ʻo ha papitaiso, mali pe tanu, pea mo e ngaahi hingoa ʻo e māhiná, kau ai mo e ngaahi hingoa motuʻá.
Taʻetotongi · ʻoku ngāue ʻi hoʻo polausá · ʻoku ʻikai ʻave ha meʻa ʻokú ke hiki
Ngaahi foʻi lea Faka-Hōlani ʻi he ngaahi lekooti motuʻá
Ngaahi māhina
| Sānuali | januari (louwmaand, lauwmaand) |
| Fēpueli | februari (sprokkelmaand) |
| Maʻasi | maart (lentemaand) |
| ʻEpeleli | april (grasmaand) |
| Mē | mei (bloeimaand) |
| Sune | juni (zomermaand) |
| Siulai | juli (hooimaand) |
| ʻAokosi | augustus (oogstmaand) |
| Sepitema | september (herfstmaand) |
| ʻOkatopa | oktober (wijnmaand) |
| Nōvema | november (slachtmaand) |
| Tīsema | december (wintermaand) |
Ngaahi foʻi lea ʻo e lekooti
| naʻe fāʻeleʻi | geboren |
| naʻe papitaiso / papitaiso ʻi he valevalé | gedoopt |
| naʻe mali | getrouwd / gehuwd |
| naʻe pekia | overleden |
| naʻe tanu | begraven |
| fāʻeleʻi | geboorte |
| papitaiso | doop |
| mali | huwelijk (ondertrouw = fakahā ʻo e taumuʻa ke mali) |
| mate | overlijden |
| tanu | begrafenis |
| tamai | vader |
| faʻē | moeder |
| foha | zoon |
| ʻofefine | dochter |
| fānau | kind |
| husepāniti | man / echtgenoot |
| uaifi | vrouw / echtgenote / huisvrouw |
| uitou fefine | weduwe |
| uitou tangata | weduwnaar |
| mātuʻa | ouders |
| kau poupou ʻi he papitaisó | doopgetuigen / peter en meter |
| kau fakamoʻoni | getuigen |
| taʻe fakalao (naʻe ʻikai mali ʻa e mātuʻá) | onwettig / natuurlijk kind |
| māhanga | tweeling |
| taʻu motuʻa | oud |
| ngaahi taʻu | jaren |
| vāhenga siasi | parochie / gemeente |
| siasi | kerk |
| lekooti / tohi lēsisita | akte / register |
| taʻe mali | ongehuwd / jongman / jongedochter |
| kuo pekia | wijlen |
| tokotaha ngoue | landbouwer / boer |
| tokotaha ngāue / sevāniti | arbeider / dienstbode |
- ʻOku kamata ʻa e ngaahi lekooti fakapuleʻanga (burgerlijke stand) ʻi he 1811 ʻi he konga lahi ʻo Hōlani; kimuʻa ʻi he taimi ko iá, ngāueʻaki ʻa e ngaahi tohi ʻa e siasí (DTB: doop, trouw, begraven).
- Ko ha hingoa fakatamai hangē ko e Pieterszn pe Jansdr ʻoku ʻuhinga ia ko e foha pe ʻofefine ʻo Pieter pe Jan. Naʻe hoko ʻa e ngaahi hingoa fakafāmili tuʻumaʻú ko e lao ʻi he 1811.
- ʻOku ʻuhinga ʻa e “jongman” mo e “jongedochter” ki ha tangata mo ha fefine naʻe teʻeki ʻaupito mali.
8Ko ʻeni naʻe lea ʻaki ʻe ʻĀtama ʻa e kikité ni, ʻi hono ueʻi ia ʻe he Laumālie Māʻoniʻoní, pea naʻe tauhi ha tohi hohoko ʻo e fānau ʻa e ʻOtuá. Pea ko e tohi ʻeni ʻo e ngaahi toʻu tangata ʻo ʻĀtamá, ʻa ia naʻe pehē: ʻI he ʻaho naʻe fakatupu ai ʻe he ʻOtuá ʻa e tangatá, naʻá ne ngaohi ia ʻi he tatau ʻa e ʻOtuá;
Ngaahi fehuʻi
Ko e hā ʻa e ʻuhinga ʻo e 7bris pe 9ber ʻi ha ʻaho?
Ko ha founga nounou faka-Latina ia naʻe ngāueʻaki ʻe he ngaahi lea lahi: 7bris = Sepitema, 8bris = ʻOkatopa, 9bris = Nōvema, Xbris = Tīsema. Naʻe kamata ʻa e taʻu motuʻa ʻa Loma ʻi Maʻasi, ko ia ko Sepitema ko e māhina hono fitu ia.
ʻOku fie maʻu ke u lea ʻaki ʻa e leá ke lau ha lekooti?
Faʻa ʻikai. ʻOku toutou ngāueʻaki ʻe he ngaahi hiki ʻo e papitaiso, mali mo e tanu ʻa e foʻi lea tatau pē nai ʻe uofulu pe tolungofulu, ko ia ko ha kiʻi lisi nounou mo ha kiʻi faʻa kātaki ʻe aʻu mamaʻo ai.
Ngaahi meʻangāue taʻetotongi lahi ange
Fuʻu ʻakau fakafāmiliLanga ha fuʻu ʻakau fakapulipuli ʻi hoʻo polausáNgaohiʻanga saati ʻaukaiHa saati ʻaukai ke paaki, toʻutangata ʻe 5 ki he 8Saati hohokoToʻutangata ʻe nima ʻo aʻu ai pē ʻi ha peesi ʻe tahaNgaahi saati ʻataʻatā ke paakiSaati hohoko, laʻipepa kulupu fakafāmili, tohi lēkooti ʻo e fekumiFika ki he vā fakafāmiliKāsini ua, vahaʻa toʻutangata ʻe taha? ʻIloʻiFakamatala ki he vā fakafāmilíKo e hā ha kāsini ua, vahaʻa toʻutangata ʻe ua?