Intonde z’amagambo yo mu nyandiko za kera
Inyandiko nyinshi z’abakurambere bacu ntizanditswe mu Kinyarwanda. Izi ntonde zikubiyemo amagambo make mukeneye kugira ngo musome inyandiko y’umubatizo, ishyingirwa cyangwa ihambwa, hamwe n’amazina y’amezi, harimo n’aya kera.
Ni ubuntu · bikorera muri mucukumbuzi yanyu · nta kintu mwandika cyoherezwa
Amagambo y’Ikinyaholandi yo mu nyandiko za kera
Amezi
| Mutarama | januari (louwmaand, lauwmaand) |
| Gashyantare | februari (sprokkelmaand) |
| Werurwe | maart (lentemaand) |
| Mata | april (grasmaand) |
| Gicurasi | mei (bloeimaand) |
| Kamena | juni (zomermaand) |
| Nyakanga | juli (hooimaand) |
| Kanama | augustus (oogstmaand) |
| Nzeri | september (herfstmaand) |
| Ukwakira | oktober (wijnmaand) |
| Ugushyingo | november (slachtmaand) |
| Ukuboza | december (wintermaand) |
Amagambo yo mu nyandiko
| yavutse | geboren |
| yabatijwe | gedoopt |
| yashyingiwe | getrouwd / gehuwd |
| yapfuye | overleden |
| yahambwe | begraven |
| ivuka | geboorte |
| umubatizo | doop |
| ishyingirwa | huwelijk (ondertrouw = umugambi wo gushyingiranwa) |
| urupfu | overlijden |
| ihambwa | begrafenis |
| se | vader |
| nyina | moeder |
| umuhungu | zoon |
| umukobwa | dochter |
| umwana | kind |
| umugabo | man / echtgenoot |
| umugore | vrouw / echtgenote / huisvrouw |
| umupfakazi (umugore) | weduwe |
| umupfakazi (umugabo) | weduwnaar |
| ababyeyi | ouders |
| ababyeyi bo muri batisimu | doopgetuigen / peter en meter |
| abahamya | getuigen |
| wavutse hanze y’ishyingirwa | onwettig / natuurlijk kind |
| impanga | tweeling |
| ufite imyaka (imyaka ye) | oud |
| imyaka | jaren |
| paruwasi | parochie / gemeente |
| kiliziya / urusengero | kerk |
| inyandiko / igitabo cy’iyandikwa | akte / register |
| utarashaka | ongehuwd / jongman / jongedochter |
| nyakwigendera (witabye Imana) | wijlen |
| umuhinzi | landbouwer / boer |
| umukozi / umugaragu | arbeider / dienstbode |
- Inyandiko z’irangamimerere (burgerlijke stand) zitangira mu 1811 mu bice byinshi by’Ubuholandi; mbere yaho, mukoreshe ibitabo by’amatorero (DTB: doop, trouw, begraven).
- Izina rikomoka kuri se nka Pieterszn cyangwa Jansdr risobanura umuhungu cyangwa umukobwa wa Pieter cyangwa Jan. Amazina y’imiryango adahinduka yabaye itegeko mu 1811.
- “jongman” na “jongedochter” bisobanura umugabo n’umugore batigeze bashaka.
1Dore, nzabahishurira Ubutambyi, nkoresheje ukuboko kw’umuhanuzi Eliya, mbere y’uko umunsi ukomeye kandi uteye ubwoba wa Nyagasani ugera. 2Kandi azatera mu mitima y’abana amasezerano yakorewe abasogokuruza, kandi imitima y’abana izahindukirire abasogokuruza babo. 3Bitabaye bityo, isi uko yakabaye yazahinduka itongo aje.
Ibibazo
7bris cyangwa 9ber bisobanura iki mu itariki?
Ni incamake y’Ikilatini indimi nyinshi zakoreshaga: 7bris = Nzeri, 8bris = Ukwakira, 9bris = Ugushyingo, Xbris = Ukuboza. Umwaka wa kera w’Abaroma watangiraga muri Werurwe, bityo Nzeri ikaba ukwezi kwa karindwi.
Ese ngomba kuba nzi urwo rurimi kugira ngo nsome inyandiko?
Akenshi oya. Inyandiko z’imibatizo, amashyingirwa n’ihambwa zisubiramo amagambo amwe makumyabiri cyangwa mirongo itatu, bityo urutonde rugufi no kwihangana gato bigeza kure.
Ibindi bikoresho by’ubuntu
Igiti cy’umuryangoMukore igiti cyanyu bwite muri mucukumbuziGukora imbonerahamwe y’igice cy’uruzigaImbonerahamwe y’igice cy’uruziga yo gucapa, ibisekuru 5 kugeza ku 8Imbonerahamwe y’abakurambereKugeza ku bisekuru bitanu ku ipaji imweImbonerahamwe zirimo ubusa zo gucapaAbakurambere, urupapuro rw’umuryango, urutonde rw’ubushakashatsiKubara isanoMubyara wa kabiri, utandukanywa n’igisekuru kimwe? MubimenyeAmasano asobanuweMubyara wa kabiri, utandukanywa n’ibisekuru bibiri, ni nde?