Mindandanda ya mawu a zolemba zakale
Zolemba zambiri za makolo athu akale sizinalembedwe m’Chichewa. Mindandanda iyi ili ndi mawu ochepa amene mukufunikira kuti muwerenge cholembedwa cha ubatizo, ukwati kapena maliro, komanso maina a miyezi, kuphatikizapo akale.
Chaulere · chimagwira ntchito mu msakatuli wanu · palibe chimene mumalemba chimatumizidwa
Mawu a Chidatchi m’zolemba zakale
Miyezi
| Januwale | januari (louwmaand, lauwmaand) |
| Febuluwale | februari (sprokkelmaand) |
| Malichi | maart (lentemaand) |
| Epulo | april (grasmaand) |
| Meyi | mei (bloeimaand) |
| Juni | juni (zomermaand) |
| Julayi | juli (hooimaand) |
| Ogasiti | augustus (oogstmaand) |
| Seputembala | september (herfstmaand) |
| Okutobala | oktober (wijnmaand) |
| Novembala | november (slachtmaand) |
| Disembala | december (wintermaand) |
Mawu a m’zolemba
| anabadwa | geboren |
| anabatizidwa | gedoopt |
| analowa m’banja | getrouwd / gehuwd |
| anamwalira | overleden |
| anaikidwa m’manda | begraven |
| kubadwa | geboorte |
| ubatizo | doop |
| ukwati | huwelijk (ondertrouw = cholinga chokwatirana) |
| imfa | overlijden |
| maliro | begrafenis |
| bambo | vader |
| mayi | moeder |
| mwana wamwamuna | zoon |
| mwana wamkazi | dochter |
| mwana | kind |
| mwamuna | man / echtgenoot |
| mkazi | vrouw / echtgenote / huisvrouw |
| mkazi wamasiye | weduwe |
| mwamuna wamasiye | weduwnaar |
| makolo | ouders |
| makolo a ubatizo (omuimirira mwana) | doopgetuigen / peter en meter |
| mboni | getuigen |
| wobadwa kunja kwa ukwati | onwettig / natuurlijk kind |
| mapasa | tweeling |
| wa zaka (msinkhu) | oud |
| zaka | jaren |
| parishi | parochie / gemeente |
| tchalitchi | kerk |
| chikalata / kaundula | akte / register |
| wosakwatira / wosakwatiwa | ongehuwd / jongman / jongedochter |
| malemu (womwalira) | wijlen |
| mlimi | landbouwer / boer |
| wogwira ntchito / wantchito | arbeider / dienstbode |
- Zolemba za boma (burgerlijke stand) zimayamba mu 1811 m’madera ambiri a Netherlands; zisanachitike, gwiritsani ntchito mabuku a tchalitchi (DTB: doop, trouw, begraven).
- Dzina lochokera kwa bambo monga Pieterszn kapena Jansdr limatanthauza mwana wamwamuna kapena wamkazi wa Pieter kapena Jan. Maina a banja okhazikika anakhala lamulo mu 1811.
- “jongman” ndi “jongedochter” amatanthauza mwamuna ndi mkazi amene sanalowepo m’banja.
14Ndipo zidachitika kuti atate anga, Lehi, nawonso adapeza pa mapale a mkuwa chibadwidwe cha makolo awo; kotero adadziwa kuti adali m’badwo wa Yosefe; inde, Yosefe wake yemwe uja mwana wa Yakobo, amene adagulitsidwa ku Igupto, amene adatetezedwa ndi dzanja la Ambuye, kuti ateteze atate ake, Yakobo, ndi banja lake lonse kuti asawonongeke ndi njala.
Mafunso
Kodi 7bris kapena 9ber zimatanthauza chiyani m’deti?
Ndi chidule cha Chilatini chimene zinenero zambiri zinkagwiritsa ntchito: 7bris = Seputembala, 8bris = Okutobala, 9bris = Novembala, Xbris = Disembala. Chaka chakale cha Aroma chinkayamba mu Malichi, choncho Seputembala unali mwezi wachisanu ndi chiwiri.
Kodi ndiyenera kudziwa chinenerocho kuti ndiwerenge chikalata?
Nthawi zambiri ayi. Zolemba za ubatizo, ukwati ndi maliro zimabwereza mawu omwewo makumi awiri kapena makumi atatu, choncho mndandanda wachidule ndi kuleza mtima pang’ono zimakufikitsani patali.
Zida zina zaulere
Mtengo wa banjaMangani mtengo wachinsinsi mu msakatuli wanuChopangira tchati cha faniTchati cha fani chosindikizika, mibadwo 5 mpaka 8Tchati cha makoloMpaka mibadwo isanu pa tsamba limodziMatchati opanda kanthu osindikizikaTchati cha makolo, pepala la banja, kaundula wa kafukufukuChowerengera ubaleMsuweni wachiwiri wosiyana m’badwo umodzi? DziwaniUbale, wofotokozedwaKodi msuweni wachiwiri wosiyana mibadwo iwiri ndi chiyani?