Ngā rārangi kupu o ngā rekoata tawhito
Ko te nuinga o ngā rekoata o ō tātou tūpuna, kāore i tuhia ki te reo Māori, ki te reo Pākehā rānei. Kei ēnei rārangi ngā kupu torutoru e hiahiatia ana e koe hei pānui i tētahi tāurunga iriiringa, mārena, nehunga rānei, me ngā ingoa marama, tae atu ki ngā mea tawhito.
Kore utu · ka rere i tō pūtirotiro · kāore he mea ka patohia e koe e tukuake ana
Ngā kupu reo Tatimana i ngā rekoata tawhito
Ngā marama
| Hānuere | januari (louwmaand, lauwmaand) |
| Pēpuere | februari (sprokkelmaand) |
| Māehe | maart (lentemaand) |
| Āpereira | april (grasmaand) |
| Mei | mei (bloeimaand) |
| Hune | juni (zomermaand) |
| Hūrae | juli (hooimaand) |
| Ākuhata | augustus (oogstmaand) |
| Hepetema | september (herfstmaand) |
| Oketopa | oktober (wijnmaand) |
| Noema | november (slachtmaand) |
| Tīhema | december (wintermaand) |
Ngā kupu rekoata
| i whānau | geboren |
| i iriiria | gedoopt |
| i mārena | getrouwd / gehuwd |
| i mate | overleden |
| i nehua | begraven |
| whānautanga | geboorte |
| iriiringa | doop |
| mārenatanga | huwelijk (ondertrouw = te whakaaro kia mārena) |
| matenga | overlijden |
| nehunga | begrafenis |
| matua tāne | vader |
| whaea | moeder |
| tama | zoon |
| tamāhine | dochter |
| tamaiti | kind |
| tāne | man / echtgenoot |
| wahine | vrouw / echtgenote / huisvrouw |
| pouaru (wahine) | weduwe |
| pouaru (tāne) | weduwnaar |
| mātua | ouders |
| ngā kaitautoko i te iriiringa | doopgetuigen / peter en meter |
| ngā kaiwhakaatu | getuigen |
| poriro (i whānau i waho o te mārena) | onwettig / natuurlijk kind |
| māhanga | tweeling |
| e … ana ngā tau (pakeke) | oud |
| tau | jaren |
| pāriha | parochie / gemeente |
| hāhi / whare karakia | kerk |
| rekoata / rēhita | akte / register |
| takakau | ongehuwd / jongman / jongedochter |
| kua mate (te tangata kua wehe atu) | wijlen |
| kaipāmu | landbouwer / boer |
| kaimahi / pononga | arbeider / dienstbode |
- Ka tīmata ngā rekoata ā-ture (burgerlijke stand) i te 1811 puta noa i te nuinga o Hōrana; i mua i tērā, whakamahia ngā pukapuka hāhi (DTB: doop, trouw, begraven).
- Ko tētahi ingoa matua pērā i te Pieterszn, i te Jansdr rānei, he tama, he tamāhine rānei nā Pieter, nā Jan rānei. I noho hei ture ngā ingoa whānau pūmau i te 1811.
- Ko te tikanga o te “jongman” me te “jongedochter”, he tāne, he wahine kāore anō kia mārena.
1Nana, māku te Tohungatanga e hura atu ki a koutou, he mea mā te ringa o Irāia te poropiti, i mua i te taenga mai o taua rā nui whakawehi o te Ariki. 2Ā, ka whakatōkia e ia ki roto i ngā ngākau o ngā tamariki ngā kupu whakaari i whakaaria mai nei ki ngā tūpuna, ā, ka tahuri atu ngā ngākau o ngā tamariki ki ō rātou tūpuna. 3Mehemea kāore i pērā, kua whakangaromia rawatia te ao i tōna haerenga mai.
Ngā pātai
He aha te tikanga o te 7bris, o te 9ber rānei i tētahi rā?
He tuhi poto Rātini i whakamahia e ngā reo maha: 7bris = Hepetema, 8bris = Oketopa, 9bris = Noema, Xbris = Tīhema. I tīmata te tau Rōma tawhito i a Māehe, nō reira ko Hepetema te marama tuawhitu.
Me mōhio au ki te kōrero i te reo hei pānui i tētahi rekoata?
Te nuinga o te wā, kāo. Ka whakahuatia anōtia ngā kupu e rua tekau, e toru tekau rānei i ngā tāurunga iriiringa, mārena me te nehunga, nō reira mā tētahi rārangi poto me te manawanui iti ka tawhiti tō haere.
Ētahi atu taputapu kore utu
Rākau whakapapaHangaia he rākau tūmataiti i tō pūtirotiroKaihanga tūtohi kōwhiuwhiuHe tūtohi kōwhiuwhiu hei tā, 5 ki te 8 reangaTūtohi whakapapaTae atu ki ngā reanga e rima i te whārangi kotahiNgā tūtohi kau hei tāWhakapapa, puka rōpū whānau, rārangi rangahauTātaitai honongaHe kaihana tuarua, he reanga kotahi te rerekētanga? KimihiaNgā hononga, kua whakamāramatiaHe aha te kaihana tuarua, he reanga e rua te rerekētanga?