Mêyi a mu mikanda ya kale
Mikanda ya bungi ya bankambua betu kayivua mifunda mu Tshiluba to. Milongo eyi idi ne mêyi makese anudi nukengela bua kubala mulongo wa dibatiza, dibaka anyi dijiika, ne mêna a ngondo, kubadibua ne a kale.
Wa patupu · udi wenza mudimu mu tshiamu tshienu tshia Internet · kakuena tshinudi nufunda tshidi tshitumibua
Mêyi a Tshiolande mu mikanda ya kale
Ngondo
| Ngondo wa kumpala | januari (louwmaand, lauwmaand) |
| Ngondo wa ibidi | februari (sprokkelmaand) |
| Ngondo wa isatu | maart (lentemaand) |
| Ngondo wa inayi | april (grasmaand) |
| Ngondo wa itanu | mei (bloeimaand) |
| Ngondo wa isambombo | juni (zomermaand) |
| Ngondo wa muanda-mutekete | juli (hooimaand) |
| Ngondo wa muanda-mukulu | augustus (oogstmaand) |
| Ngondo wa tshitema | september (herfstmaand) |
| Ngondo wa dikumi | oktober (wijnmaand) |
| Ngondo wa dikumi ne umue | november (slachtmaand) |
| Ngondo wa dikumi ne ibidi | december (wintermaand) |
Mêyi a mu mikanda
| muledibue | geboren |
| mubatiza | gedoopt |
| musele / mu dibaka | getrouwd / gehuwd |
| mufue | overleden |
| mujiika | begraven |
| diledibua | geboorte |
| dibatiza | doop |
| dibaka | huwelijk (ondertrouw = mpangadika wa dibaka) |
| lufu | overlijden |
| dijiika | begrafenis |
| tatu | vader |
| mamu | moeder |
| muana wa balume | zoon |
| muana wa bakaji | dochter |
| muana | kind |
| mulume | man / echtgenoot |
| mukaji | vrouw / echtgenote / huisvrouw |
| mukaji mufuidibue | weduwe |
| mulume mufuidibue | weduwnaar |
| baledi | ouders |
| baledi ba mu dibatiza | doopgetuigen / peter en meter |
| bantemu | getuigen |
| muana muledibue kakuyi dibaka | onwettig / natuurlijk kind |
| mapasa | tweeling |
| bidimu bia muntu | oud |
| bidimu | jaren |
| paruase | parochie / gemeente |
| ekelezia | kerk |
| mukanda / mulongo | akte / register |
| kayi mu dibaka | ongehuwd / jongman / jongedochter |
| mufue (wakafua kale) | wijlen |
| mudimi | landbouwer / boer |
| muena mudimu / muena mudimu wa mu nzubu | arbeider / dienstbode |
- Mikanda ya mbulamatadi (burgerlijke stand) idi ituadija mu 1811 mu tshitupa tshinene tshia Pays-Bas; kumpala kua tshidimu atshi, enzayi mudimu ne mikanda ya ekelezia (DTB: doop, trouw, begraven).
- Dîna dia tatu bu Pieterszn anyi Jansdr didi diumvuija muana wa balume anyi wa bakaji wa Pieter anyi wa Jan. Mêna a dîku kaayi ashintuluka akalua mukenji mu 1811.
- «jongman» ne «jongedochter» bidi biumvuija mulume ne mukaji kabayi banji kuikala mu dibaka.
14Ne biakalua ne tatuanyi, Lehi, wakasangana kabidi pa bitata bia tshiamua tshia kalabi bulondanganyi bua batatuenda; bua nanku wakamanya ne uvua kankanunuina ka Yosefe; eyowa, mena Yosefe awu uvua muana wa Yakoba wa baluma, uvua mupanyibua mu Ejipitu, ne uvua mukubibua kudi tshianza tshia Mukalenga, bua akuba tatuenda, Yakoba, ne ba mu nzubu muenda bonsu ku difua ne tshiyola.
Nkonko
«7bris» anyi «9ber» mu dituku udi umvuija tshinyi?
Mmufundu mukese wa Tshilatina uvua miakulu ya bungi yenza nawu mudimu: 7bris = ngondo wa tshitema, 8bris = ngondo wa dikumi, 9bris = ngondo wa dikumi ne umue, Xbris = ngondo wa dikumi ne ibidi. Tshidimu tshia kale tshia bena Lomo tshivua tshituadija mu ngondo wa isatu, nunku September (ngondo wa tshitema wa lelu) uvua ngondo wa muanda-mutekete.
Ndi ne bua kumanya muakulu bua kubala mukanda anyi?
Misangu ya bungi, tò. Milongo ya dibatiza, dibaka ne dijiika idi yamba kabidi ne kabidi mêyi amue makumi abidi anyi makumi asatu, nunku mulongo mukese ne lutulu kakese bidi biambuluisha bikole.
Biamu bikuabo bia patupu
Tshitshi tshia dîkuIbakayi tshitshi tshia musokoko mu tshiamu tshienu tshia InternetTshimfuanyi tshia tshipepeluTshimfuanyi tshia tshipepelu tshia kupatula pa dipapie, bipungu 5 too ne 8Tshimfuanyi tshia mulongo wa bankambuaToo ne bipungu bitanu pa dibeji dimueBimfuanyi kabiyi bifunda bia kupatula pa dipapieMulongo wa bankambua, dibeji dia dîku, mukanda wa dikonkononaTshiamu tshia kubala disuikakanaNudi basuikakane bishi? ManyayiDisuikakana dia mu dîku, diumvuijaMuanabu wa ku bankambua wa ibidi ne dishilangana dia bipungu bibidi mmuntu kayi?