Tshiamu tshia kubala matuku

Ntatu ya matuku idi bantu badi bakonkonona malu a kale a dîku bapeta bikole, mijikija bua nuenu. Diandamuna dionso didi dibala bidimu bidi ne matuku 366 ne makalandriye a kale.

Wa patupu · udi wenza mudimu mu tshiamu tshienu tshia Internet · kakuena tshinudi nufunda tshidi tshitumibua

Dituku dia diledibua kumbukila ku bidimu

Mukanda wa lufu, dibala dia bantu anyi dibue dia ku lukita bidi misangu ya bungi bileja bidimu pamutu pa dituku dia diledibua. Fundayi dituku dia mukanda au ne bidimu.

Dituku dia mukanda (lufu, dibala dia bantu…)

Bidimu

Ngondo (bu munudi basue)

Matuku (bu munudi basue)

Muledibue pankatshi pa 13 ngondo wa isatu 1786 ne 12 ngondo wa isatu 1787. Padi anu bidimu bifila, ke pabuipi apu panudi mua kufika; fundayi ne «bu mu 1786» (tshitupa tshinene tshia tshikondo atshi tshidi mu 1786) anyi «1786–1787».

Bidimu bidi mu mikanda ya kale bidi mua kupita anyi kukepela ne tshidimu tshimue anyi bipite. Angatayi diandamuna bu tshimanyinu tshia kujadika ne mukanda wa dibatiza.

Bidimu pa tshienzeka kampanda, anyi tshikondo pankatshi pa matuku abidi

Dituku dia kumpala (bu mudi diledibua)

Dituku dia ibidi (bu mudi dibaka anyi lufu)

bidimu 63, ngondo 10 ne matuku 17 (matuku 23,330).

Dituku dia lumingu

Mikanda bu «mubatiza dia Dimingu dia panyima pa diledibua diende» idi yumvuika bimpe panudi bamanye dituku dia lumingu.

Dituku

Kalandriye

Dituku dia 1 ngondo wa kumpala 1800 (Grégorien) divua Disatu.

Julien ↔ Grégorien

Kumpala kua ditunga kushintulula kalandriye, matuku andi avua kunyima kua etu ne matuku 10 too ne 13. Kudimunayi dituku pankatshi pa makalandriye abidi aa.

Dituku bu mudidi difunda

Kalandriye

Bua dituku difunda ne bidimu bibidi bu 11 ngondo wa ibidi 1731/32, fundayi tshidimu tshia ndekelu (1732).

Dituku dia 2 ngondo wa tshitema 1752 mu kalandriye wa Julien didi 13 ngondo wa tshitema 1752 mu kalandriye wa Grégorien (dishilangana dia matuku 11; onso abidi avua Disatu).

Tshikondo tshiakashintulula muaba wonso kalandriye

Bikala dituku dia mukanda didi kumpala kua dishintulula dia muaba wawu, ndituku dia Julien.

Ngondo wa dikumi 1582
Espagne, Portugal, tshitupa tshinene tshia Italie, Pologne wa Katolike
Panyima pa dia 4 ngondo wa dikumi kuakalonda dia 15 ngondo wa dikumi.
Ngondo wa dikumi ne ibidi 1582
France
Ngondo wa dikumi ne ibidi 1582 – ngondo wa kumpala 1584
Pays-Bas: Hollande, Zélande, Brabant, Limbourg (ne Flandre mu Belgique)
1583 – 1585
Matunga a Allemagne a Katolike ne Autriche
1700 – 1701
Pays-Bas: Gueldre, Utrecht, Overijssel, Frise, Groningue
Provense ya Protestant. Groningue wakashintulula mu 1583, wakapingana ku wa kale, ne wakashintulula kabidi mu 1701.
Ngondo wa isatu 1700
Matunga a Allemagne a Protestant, Danemark ne Norvège
Panyima pa dia 18 ngondo wa ibidi kuakalonda dia 1 ngondo wa isatu.
1584 – 1812
Suisse
Tshitupa ku tshitupa.
Ngondo wa tshitema 1752
Grande-Bretagne, Irlande ne matunga a Amerike avua mu bukokeshi bua Angleterre
Panyima pa dia 2 ngondo wa tshitema kuakalonda dia 14 ngondo wa tshitema, ne dituku dia kutuadija tshidimu diakumuka ku dia 25 ngondo wa isatu kuya ku dia 1 ngondo wa kumpala.
Ngondo wa isatu 1753
Suède (ne Finlande)
Panyima pa dia 17 ngondo wa ibidi kuakalonda dia 1 ngondo wa isatu.
Ngondo wa ibidi 1918
Russie
Ekelezia wa Orthodoxe wa Russie udi anu wenza mudimu ne kalandriye wa Julien bua mafesto ende.

Muaba	Dishintulula	Malu makuabo
Espagne, Portugal, tshitupa tshinene tshia Italie, Pologne wa Katolike	Ngondo wa dikumi 1582	Panyima pa dia 4 ngondo wa dikumi kuakalonda dia 15 ngondo wa dikumi.
France	Ngondo wa dikumi ne ibidi 1582
Pays-Bas: Hollande, Zélande, Brabant, Limbourg (ne Flandre mu Belgique)	Ngondo wa dikumi ne ibidi 1582 – ngondo wa kumpala 1584
Matunga a Allemagne a Katolike ne Autriche	1583 – 1585
Pays-Bas: Gueldre, Utrecht, Overijssel, Frise, Groningue	1700 – 1701	Provense ya Protestant. Groningue wakashintulula mu 1583, wakapingana ku wa kale, ne wakashintulula kabidi mu 1701.
Matunga a Allemagne a Protestant, Danemark ne Norvège	Ngondo wa isatu 1700	Panyima pa dia 18 ngondo wa ibidi kuakalonda dia 1 ngondo wa isatu.
Suisse	1584 – 1812	Tshitupa ku tshitupa.
Grande-Bretagne, Irlande ne matunga a Amerike avua mu bukokeshi bua Angleterre	Ngondo wa tshitema 1752	Panyima pa dia 2 ngondo wa tshitema kuakalonda dia 14 ngondo wa tshitema, ne dituku dia kutuadija tshidimu diakumuka ku dia 25 ngondo wa isatu kuya ku dia 1 ngondo wa kumpala.
Suède (ne Finlande)	Ngondo wa isatu 1753	Panyima pa dia 17 ngondo wa ibidi kuakalonda dia 1 ngondo wa isatu.
Russie	Ngondo wa ibidi 1918	Ekelezia wa Orthodoxe wa Russie udi anu wenza mudimu ne kalandriye wa Julien bua mafesto ende.

Manyayi bikuaboMudi dibala dia kalandriye dienza mudimu

Dituku dionso didi dikudimuna bu Nomba wa Dituku dia Julien: dibala dia patupu dia matuku katshia dia 1 ngondo wa kumpala 4713 kumpala kua Kilisto. Makalandriye onso abidi adi apetangana ne dibala edi dimue, nunku dikudimuna pankatshi pawu didi dia bushuwa.

Kalandriye wa Julien udi uvudija dituku dimue bidimu 4 ne 4. Kalandriye wa Grégorien udi ushiya matuku asatu a kudi awu mu bidimu 400 bionso (1700, 1800 ne 1900 kabivua bidimu bia matuku 366 to; 2000 tshivua tshia matuku 366). Ke bualu kayi dishilangana didi divula: matuku 10 mu 1582, 11 katshia dia 1 ngondo wa isatu 1700, 12 katshia dia 1 ngondo wa isatu 1800 ne 13 katshia dia 1 ngondo wa isatu 1900 (matuku a Julien; mu Grégorien katshia dia 12 ngondo wa isatu 1700, 13 ngondo wa isatu 1800 ne 14 ngondo wa isatu 1900).

Kumpala kua 1752, Angleterre, Pays de Galles, Irlande ne matunga a Amerike avua kabidi atuadija tshidimu dia 25 ngondo wa isatu, ke muaba udi matuku a bidimu bibidi bu 1731/32 afumina.

⁵Monayi, nennutumina Eliya muprofete kumpala kua dilua dia dituku dinena ne didi dikuatshisha bôwa dia Mukalenga; ⁶Ne neakudimuna mutshima wa batatu kudi bana, ne mutshima wa bana kudi batatuabu, bua tshilu kulua ne kutûta buloba ne mulawu.

3 Nefi 25:5–6Yezu Kilisto, utela mêyi a Malaki kudi bena NefiTshidi Mifundu ne baprofete balongesha bua malu a kale a dîku →

Nkonko

Bua tshinyi matuku makuabo adi amueneka bu 1731/32?

Edi ndifunda dia tshidimu ne bidimu bibidi. Too ne mu 1752, Angleterre, Pays de Galles, Irlande ne matunga a Amerike avua mu bukokeshi bua Angleterre avua atuadija tshidimu dia 25 ngondo wa isatu (Écosse uvua wenza mudimu ne dia 1 ngondo wa kumpala katshia mu 1600), nunku dituku dionso pankatshi pa 1 ngondo wa kumpala ne 24 ngondo wa isatu divua difunda ne bidimu bibidi: 10 ngondo wa ibidi 1731/32 udi umvuija 1732 bilondeshile mutudi tubala lelu.

«O.S.» anyi «N.S.» bidi biumvuija tshinyi?

Mushindu wa kale (Julien) ne Mushindu mupia (Grégorien). George Washington wakaledibua dia 11 ngondo wa ibidi 1731/32 O.S., udi 22 ngondo wa ibidi 1732 N.S.

Bidimu bidi mu mikanda ya kale bidi bia bushuwa bishi?

Misangu ya bungi, kabiena bia bushuwa bikole to. Bidimu bia mu dibala dia bantu ne mu mikanda ya lufu bivua bifila kudi muntu yonso uvua mupetangane ku tshiibi. Enzayi mudimu ne tshidimu tshia diledibua tshinudi babale bu muaba wa kutuadija, ne kebayi mukanda wa dibatiza anyi wa diledibua.

Biamu bikuabo bia patupu

Tshitshi tshia dîkuIbakayi tshitshi tshia musokoko mu tshiamu tshienu tshia Internet Tshimfuanyi tshia tshipepeluTshimfuanyi tshia tshipepelu tshia kupatula pa dipapie, bipungu 5 too ne 8 Tshimfuanyi tshia mulongo wa bankambuaToo ne bipungu bitanu pa dibeji dimue Bimfuanyi kabiyi bifunda bia kupatula pa dipapieMulongo wa bankambua, dibeji dia dîku, mukanda wa dikonkonona Tshiamu tshia kubala disuikakanaNudi basuikakane bishi? Manyayi Disuikakana dia mu dîku, diumvuijaMuanabu wa ku bankambua wa ibidi ne dishilangana dia bipungu bibidi mmuntu kayi?