Bwai ni warekan bong
Akea boona · e mwakuri n am buraota · akea te bwai ae ko koreia ae kanakoaki
Bongin bungiaki man ririkina
Te rongorongo n te mate, te census ke te atibu n te ruanimate n taai aika bati e anga ririkin te aomata ao tiaki bongin bungiakina. Karina bongin te rongorongo anne ao ririkina.
Ririkin aomata n rongorongo ngkoa a kona ni kairua n teuana te ririki ke riki. Iangoa te kaeka bwa te kanikina ae ko na kabotaua ma te rongorongo n te bwabetito.
Ririkina n te bwai ae riki, ke te tai i marenan uoua te bong
Bongin te wiiki
Rongorongo n aron “e bwabetitoaki n te Tabati i mwin bungiakina” a nanonaki raoi riki ngkana ko ataia bongin te wiiki.
Julian ↔ Gregorian
Imwain bitakin te karenta n te aba teuana, ana bong a mena i mwiin ara bong n 10 ni karokoa 13 te bong. Bitia te bong i marenan karenta aika uoua.
Ibukin te bong ae uoua ririkina n aron 11 Beberuare 1731/32, karina te ririki are imwiina (1732).
Ningai ae e bitia iai ana karenta te tabo teuana nako
Ngkana te rongorongo e koreaki imwain te bitaki n ana tabo, ao bon te bong ni Julian.
Okitobwa 1582
Tibein, Botukara, te mwakoro ae bati n Itari, ao Boran ae Katorika
4 Okitobwa e rimwiaki iroun 15 Okitobwa.
Ritembwa 1582
Wanibwa
Ritembwa 1582 – Tianuare 1584
Netherlands: Holland, Zeeland, Brabant, Limburg (ao Flanders i Beritiam)
1583 – 1585
Abaia Tiamani ake Katorika ao Aotitiria
1700 – 1701
Netherlands: Gelderland, Utrecht, Overijssel, Friesland, Groningen
Mwakoro aika Brotetan. Groningen e bitaki n 1583, e kaoki, ao e manga bitaki n 1701.
Mati 1700
Abaia Tiamani ake Brotetan, Tenimaaka ao Norowei
18 Beberuare e rimwiaki iroun 1 Mati.
1584 – 1812
Tuitirand
Te canton teuana ma teuana.
Tebetembwa 1752
Great Britain, Ireland ao abaia Amerika ake a tautaekanaki iroun Ingiraanti
2 Tebetembwa e rimwiaki iroun 14 Tebetembwa, ao moan te ririki e kitana 25 Mati nakon 1 Tianuare.
Mati 1753
Tuueren (ma Bintan)
17 Beberuare e rimwiaki iroun 1 Mati.
Beberuare 1918
Rutia
Te Ekaretia ni Orthodox i Rutia e bon teimatoa ni kabongana te karenta ni Julian ibukin ana kabootaki ni kabwaia.
Ukoukora rikiAron mwakurin warekan te karenta
Te bong teuana nako e bitaki nakon te Julian Day Number: warekan bong ae bon tii nako man 1 Tianuare 4713 imwain Kristo. Karenta aika uoua a boraoi ma te wareware naba anne, ngaia are bitakiia e bon eti raoi.
Te karenta ni Julian e karina te bong teuana (29 Beberuare) n te ririki teuana i buakon 4. Te karenta ni Gregorian e kaki tenua mai buakoia n 400 te ririki teuana nako (1700, 1800 ao 1900 akea 29 Beberuare iai; ma 2000 iai). Aio bukin rikiraken te kaokoro: 10 te bong n 1582, 11 man 1 Mati 1700, 12 man 1 Mati 1800 ao 13 man 1 Mati 1900 (bong ni Julian; n te karenta ni Gregorian man 12 Mati 1700, 13 Mati 1800 ao 14 Mati 1900).
Imwain 1752, Ingiraanti, Wales, Ireland ao abaia Amerika a moanna naba te ririki n 25 Mati, ao mai iai bong aika uoua ririkiia n aron 1731/32.
46Ao e koaua, e koaua, ae I tuangko, bwa baike ko kabaei i aon te aba a na kabaeaki i karawa; ao baike ko kamatoa i aon te aba, n arau ao n au taeka, e taku te Uea, a na kamatoaki n akea tokina i karawa; ao ane ko kabwarai ana bure i aon te aba e na kabwaraaki n akea tokina i karawa; ao ane ko taui ana bure i aon te aba e na tauaki naba i karawa.
Reirei ao Berita aika Tabu 132:46Te Uea, rinanon Iotebwa TimitiTe bwai ae reireinaki n Booki aika Tabu ao iroun burabeti ibukin rongorongon te utu →Titiraki
Bukin tera ngkai a kaanga 1731/32 tabeua te bong?
Aio te bong ae uoua ririkina. Ni karokoa 1752, Ingiraanti, Wales, Ireland ao abaia Amerika ake a tautaekanaki iroun Ingiraanti a moanna te ririki n 25 Mati (Scotland e a tia ni kabongana 1 Tianuare man 1600), ngaia are te bong i marenan 1 Tianuare ao 24 Mati e koreaki ma ririki aika uoua: 10 Beberuare 1731/32 nanona bwa 1732 n aron ara warekana ngkai.
Tera nanon "O.S." ke "N.S."?
Old Style (te karenta ni Julian) ao New Style (te karenta ni Gregorian). George Washington e bungiaki n 11 Beberuare 1731/32 O.S., ae bon 22 Beberuare 1732 N.S.
A eti raoi ririkin aomata n rongorongo ngkoa?
N taai aika bati, a aki rang eti. Ririki n te census ao n rongorongo n te mate a anganaki iroun temanna ae kaekaa te titiraki n te mataroa. Kabongana te ririki n bungiaki ae warekaki bwa te tabo n moanna, ao ukeria te rongorongo n te bwabetito ke n te bungiaki.