Nako nakon te rongorongo
TempleKit

Bwai ni warekan bong

Kangaanga n bong aika a rang bati ni kunei taan ukoukora rongorongon te utu, ae a tia ni warekaki ibukim. Kaeka ni kabane a warekii ririki aika iai 29 Beberuare ao karenta ngkoa.

Akea boona · e mwakuri n am buraota · akea te bwai ae ko koreia ae kanakoaki

Bongin bungiaki man ririkina

Te rongorongo n te mate, te census ke te atibu n te ruanimate n taai aika bati e anga ririkin te aomata ao tiaki bongin bungiakina. Karina bongin te rongorongo anne ao ririkina.

Bongin te rongorongo (te mate, te census…)
E bungiaki i marenan 13 Mati 1786 ao 12 Mati 1787. Ngkana tii ririki ae anganaki, anne te kabanea n raoi ae ko kona n reke; korea bwa “kaanga 1786” (te mwakoro ae bati man te tai anne e mena n 1786) ke “1786–1787”.

Ririkin aomata n rongorongo ngkoa a kona ni kairua n teuana te ririki ke riki. Iangoa te kaeka bwa te kanikina ae ko na kabotaua ma te rongorongo n te bwabetito.

Ririkina n te bwai ae riki, ke te tai i marenan uoua te bong

Te moan bong (n te katoto bungiakina)
Te kauoua n bong (n te katoto marena ke maatena)
63 te ririki, 10 te namwakaina ao 17 te bong (23,330 te bong).

Bongin te wiiki

Rongorongo n aron “e bwabetitoaki n te Tabati i mwin bungiakina” a nanonaki raoi riki ngkana ko ataia bongin te wiiki.

Te bong
1 Tianuare 1800 (Gregorian) bon te Katenibong.

Julian ↔ Gregorian

Imwain bitakin te karenta n te aba teuana, ana bong a mena i mwiin ara bong n 10 ni karokoa 13 te bong. Bitia te bong i marenan karenta aika uoua.

Te bong n aron are e koreaki

Ibukin te bong ae uoua ririkina n aron 11 Beberuare 1731/32, karina te ririki are imwiina (1732).

2 Tebetembwa 1752 n te karenta ni Julian bon 13 Tebetembwa 1752 n te karenta ni Gregorian (11 te bong i marenaia; ma uoua a bon te Katenibong).

Ningai ae e bitia iai ana karenta te tabo teuana nako

Ngkana te rongorongo e koreaki imwain te bitaki n ana tabo, ao bon te bong ni Julian.

  • Okitobwa 1582

    Tibein, Botukara, te mwakoro ae bati n Itari, ao Boran ae Katorika

    4 Okitobwa e rimwiaki iroun 15 Okitobwa.

  • Ritembwa 1582

    Wanibwa

  • Ritembwa 1582 – Tianuare 1584

    Netherlands: Holland, Zeeland, Brabant, Limburg (ao Flanders i Beritiam)

  • 1583 – 1585

    Abaia Tiamani ake Katorika ao Aotitiria

  • 1700 – 1701

    Netherlands: Gelderland, Utrecht, Overijssel, Friesland, Groningen

    Mwakoro aika Brotetan. Groningen e bitaki n 1583, e kaoki, ao e manga bitaki n 1701.

  • Mati 1700

    Abaia Tiamani ake Brotetan, Tenimaaka ao Norowei

    18 Beberuare e rimwiaki iroun 1 Mati.

  • 1584 – 1812

    Tuitirand

    Te canton teuana ma teuana.

  • Tebetembwa 1752

    Great Britain, Ireland ao abaia Amerika ake a tautaekanaki iroun Ingiraanti

    2 Tebetembwa e rimwiaki iroun 14 Tebetembwa, ao moan te ririki e kitana 25 Mati nakon 1 Tianuare.

  • Mati 1753

    Tuueren (ma Bintan)

    17 Beberuare e rimwiaki iroun 1 Mati.

  • Beberuare 1918

    Rutia

    Te Ekaretia ni Orthodox i Rutia e bon teimatoa ni kabongana te karenta ni Julian ibukin ana kabootaki ni kabwaia.

Ukoukora rikiAron mwakurin warekan te karenta

Te bong teuana nako e bitaki nakon te Julian Day Number: warekan bong ae bon tii nako man 1 Tianuare 4713 imwain Kristo. Karenta aika uoua a boraoi ma te wareware naba anne, ngaia are bitakiia e bon eti raoi.

Te karenta ni Julian e karina te bong teuana (29 Beberuare) n te ririki teuana i buakon 4. Te karenta ni Gregorian e kaki tenua mai buakoia n 400 te ririki teuana nako (1700, 1800 ao 1900 akea 29 Beberuare iai; ma 2000 iai). Aio bukin rikiraken te kaokoro: 10 te bong n 1582, 11 man 1 Mati 1700, 12 man 1 Mati 1800 ao 13 man 1 Mati 1900 (bong ni Julian; n te karenta ni Gregorian man 12 Mati 1700, 13 Mati 1800 ao 14 Mati 1900).

Imwain 1752, Ingiraanti, Wales, Ireland ao abaia Amerika a moanna naba te ririki n 25 Mati, ao mai iai bong aika uoua ririkiia n aron 1731/32.

46Ao e koaua, e koaua, ae I tuangko, bwa baike ko kabaei i aon te aba a na kabaeaki i karawa; ao baike ko kamatoa i aon te aba, n arau ao n au taeka, e taku te Uea, a na kamatoaki n akea tokina i karawa; ao ane ko kabwarai ana bure i aon te aba e na kabwaraaki n akea tokina i karawa; ao ane ko taui ana bure i aon te aba e na tauaki naba i karawa.
Te UeaReirei ao Berita aika Tabu 132:46Te Uea, rinanon Iotebwa TimitiTe bwai ae reireinaki n Booki aika Tabu ao iroun burabeti ibukin rongorongon te utu →

Titiraki

Bukin tera ngkai a kaanga 1731/32 tabeua te bong?

Aio te bong ae uoua ririkina. Ni karokoa 1752, Ingiraanti, Wales, Ireland ao abaia Amerika ake a tautaekanaki iroun Ingiraanti a moanna te ririki n 25 Mati (Scotland e a tia ni kabongana 1 Tianuare man 1600), ngaia are te bong i marenan 1 Tianuare ao 24 Mati e koreaki ma ririki aika uoua: 10 Beberuare 1731/32 nanona bwa 1732 n aron ara warekana ngkai.

Tera nanon "O.S." ke "N.S."?

Old Style (te karenta ni Julian) ao New Style (te karenta ni Gregorian). George Washington e bungiaki n 11 Beberuare 1731/32 O.S., ae bon 22 Beberuare 1732 N.S.

A eti raoi ririkin aomata n rongorongo ngkoa?

N taai aika bati, a aki rang eti. Ririki n te census ao n rongorongo n te mate a anganaki iroun temanna ae kaekaa te titiraki n te mataroa. Kabongana te ririki n bungiaki ae warekaki bwa te tabo n moanna, ao ukeria te rongorongo n te bwabetito ke n te bungiaki.

Bwaai ni mwakuri riki aika akea boona